Bora i Eržika su jedini preostali par orlova krstaša u Srbiji, a njihov dom se nalazi blizu sela Srpski Krstur. Pre dve decenije, u ovom području je postojalo oko deset parova, ali su ljudske aktivnosti dovele do drastičnog smanjenja njihove populacije. U poslednje dve godine, Bora i Eržika su izlegli tri mladunčeta, uključujući i Nadu, koja simbolizuje nadu za opstanak ove ugrožene vrste.

Članovi Društva za zaštitu i proučavanje ptica Srbije čuvaju ovaj preostali par orlova u okviru međunarodnog projekta „Pannon Eagle Life“, koji se sprovodi u saradnji sa Češkom, Slovačkom, Austrijom i Mađarskom. Milica Mišković, predstavnica Društva, objašnjava da je projekat započet pre tri godine uz finansijsku podršku Evropske unije, s ciljem zaštite orla krstaša, koji je globalno ugrožena vrsta.

Orao krstaš je evroazijska ptica koja se danas više može naći u mongolskim i kazahstanskim stepama, dok je u Evropi njegov broj drastično opao. Pre dvadeset godina, na Fruškoj gori je bilo tri para orlova krstaša, dok je u Deliblatskoj peščari bilo sedam ili osam. Svi ovi parovi su nestali, a jedini preostali par gnezdi se na granama kanadske topole u blizini Srpskog Krstura.

Uzrok nestanka orlova krstaša je uništavanje njihovih prirodnih staništa zbog ljudske aktivnosti, uključujući razvoj poljoprivrede i urbanizaciju. Mišković ističe da su orlovi krstaši osetljivi na prisustvo ljudi i da im je potrebno izolovano stanište da bi preživeli. Danas, staništa poput onih u blizini Srpskog Krstura više nema, a orlovi su se prilagodili stablima koja su im dostupna, iako to nije idealno.

Ekipa Tanjuga imala je priliku da snimi orlove sa udaljenosti od 500 metara od njihovog gnezda, dok Društvo za zaštitu ptica ne dozvoljava pristup bliže od jednog kilometra kako bi zaštitili ptice od uznemiravanja. Orao krstaš je nekada bio trofejna ptica zbog svoje lepote i veličine, ali danas se suočava s mnogim pretnjama, uključujući trovanje.

Trovanje predstavlja ozbiljnu opasnost za orlove, jer često dolazi do namernog bacanja zatrovanih mamaca za druge životinje. Takođe, poljoprivrednici koriste zabranjene pesticide koji direktno ugrožavaju ptice. Društvo, u saradnji sa Lovačkim društvom „Srpski Krstur“, radi na očuvanju ovog staništa i podizanju svesti o opasnostima trovanja.

Ako bi se desilo da jedan od orlova krstaša nestane, Srbija bi izgubila ovu vrstu, koja je deo njenog nacionalnog identiteta. Mišković objašnjava da je orao krstaš bio inspiracija za grb Srbije, a postoje različite teorije o tome kako je ova ptica postala simbol. Jedna priča sugeriše da je orao krstaš bio uobičajen u ovom području i gnezdio se na hrastu, drvetu koje se smatra svetim.

Bez obzira na to da li je ili nije orao krstaš deo srpskog grba, činjenica je da ova vrsta izumire u Srbiji i potrebna joj je pomoć. U Mađarskoj su uspeli da povećaju broj orlova krstaša sa 30 parova na oko 150, zahvaljujući uloženim naporima. Postoji nada da bi neki od tih orlova mogli da se spuste u Srbiju i formiraju nove parove s našim mladim pticama.

S obzirom na sve ove izazove, očuvanje orla krstaša zahteva zajedničke napore i razumevanje značaja prirode. Kako naglašava Mišković, potrebna su mirna i izolovana staništa, kao i stari, visoki hrastovi, koji su takođe postali retkost u Vojvodini. Bez ovih resursa, opstanak orla krstaša u Srbiji ostaje neizvestan.