Grupa nevladinih organizacija sa Kosova i Metohije (KiM) izrazila je zabrinutost u vezi sa nedavnim događajem koji se odigrao u Pećkoj patrijaršiji. U zajedničkom saopštenju, organizacije su ukazale na to da je pokušaj Arheološkog muzeja u Peći da predstavi Pećku patrijaršiju kao „kompleks prvobitnih predromaničkih i vizantijskih crkava koje su sistematski transformisane u raško-srpske pravoslavne crkve“ više od običnog incidenta. Oni smatraju da ovakvi potezi predstavljaju deo većeg obrasca spornih tumačenja i provokacija koje imaju za cilj promenu karaktera i identiteta nasleđa Srpske pravoslavne crkve na ovom području.

U saopštenju se naglašava da je Pećka patrijaršija zaštićeno kulturno i versko dobro pod zaštitom UNESCO-a i da je od izuzetnog značaja. Organizacije pozivaju nadležne institucije, kao i obrazovne i kulturne ustanove, da istraže sve okolnosti ovog događaja i preduzmu odgovarajuće mere da se spreči ponavljanje sličnih situacija.

Zabrinjavajuće je, kako se navodi, što su tokom posete manastiru, koju su organizovali Arheološki muzej u Peći i Tehnička škola „Rifat Đota“, iznete sporne i istorijski neutemeljene tvrdnje o identitetu ovog značajnog kulturnog dobra. U saopštenju se pominje da je predstavnik muzeja tokom posete govorio o Pećkoj patrijaršiji kao o „albanskoj patrijaršiji“ i tvrdio da su ranije crkve sistematski transformisane u srpske pravoslavne hramove. Pored toga, zabeleženi su i primeri neprimerenog ponašanja posetilaca, uključujući isticanje nacionalnih simbola unutar manastirskog prostora.

Nevladine organizacije ukazuju na to da iznošenje istorijski spornih i etnički obojenih interpretacija deci u sakralnom prostoru predstavlja grubo nepoštovanje verskog objekta. Ovakvi postupci ne samo da odstupaju od osnovnih standarda odgovornog obrazovanja, već i ugrožavaju slobodu veroispovesti.

U saopštenju se podseća da je Pećka patrijaršija jedan od najvažnijih verskih objekata Srpske pravoslavne crkve, koji ima jasno utvrđen istorijski, pravni i međunarodni status. Svaki pokušaj njene politizacije ili etničkog prisvajanja shvata se kao napad na dostojanstvo Crkve i na pravo njenih vernika da mirno uživaju u svojoj kulturnoj baštini.

Organizacije su ukazale na to da ovakvi događaji dodatno opterećuju već osetljive međuetničke odnose, produbljuju nepoverenje i otežavaju izgradnju društvene klime zasnovane na uzajamnom poštovanju i ravnopravnosti. Prema njihovom mišljenju, zaštićeni verski lokaliteti treba da ostanu prostori poštovanja, stručne odgovornosti i mirnog suživota, a ne mesta za širenje istorijski kontroverznih i potencijalno politički zapaljivih poruka.

Saopštenje su potpisali brojni nevladini sektori, uključujući Institut za teritorijalni ekonomski razvoj – InTER, Centar za zastupanje demokratske kulture – ACDC, te druge organizacije koje se bave ljudskim pravima i kulturnom baštinom.

U međuvremenu, Arheološki muzej u Peći koji deluje u okviru privremenih institucija, objavio je na društvenim mrežama da je Pećka patrijaršija kompleks „predromaničkih i vizantijskih crkava“ koje su transformisane u srpske pravoslavne crkve. Takođe, u vezi sa restauratorskim radovima iz 20. veka, izneli su tvrdnje o „degradaciji“ i „uništavanju“ starih slojeva iz perioda od 4. do 6. veka, što dodatno podstiče sumnju u namere ovog muzeja.

Ova situacija ukazuje na potrebu za većim dijalogom i razumevanjem međuetničkih zajednica na Kosovu i Metohiji, kao i za zaštitom kulturne baštine koja je od značaja za sve narode koji žive na ovom području.