Konzervatori Vatikanskog muzeja su nedavno otkrili nepoznatu sliku majstora manirizma, El Greka, koja je vekovima bila prekrivena radom nepoznatog falsifikatora. Ova slika, pod nazivom „Hristos Spasitelj“, datira iz perioda između 1590. i 1595. godine i pronađena je u papinoj rezidenciji. Trenutno se nalazi u okviru izložbe „El Greko u ogledalu: dva dela u dijalogu“ koja je otvorena u Kasterl Gandolfu.

Ova slika je dospela u posjed Svete stolice zahvaljujući španskom profesoru Hoseu Mariji Sančezu de Munijan Gilu, koji ju je poklonio Papi Pavlu VI 1967. godine. Delo je decenijama stajalo u Sali ambasadora u okviru papskog apartmana na vrhu Apostolske palate. Prema rečima restauratorke Alesandre Zareli, delo nikada nije bilo restaurirano niti podvrgnuto naučnim analizama od trenutka kada je stiglo u Vatikan.

Tokom rutinske provere, primetili su određene probleme u očuvanju slike, što je dovelo do odluke o kompletnoj restauraciji. Cilj restauracije bio je da se proveri opšte stanje dela i prouči tehnika njegove izrade. Prilikom detaljnijeg pregleda, Zareli i njen kolega Paolo Violini su otkrili da je nepoznati falsifikator prekrio originalni prikaz Hrista svojom verzijom. Kada je boja uklonjena, restauratorski tim uspeo je da povrati originalne slojeve koje je naslikao El Greko.

Uprkos prepravkama, svi podaci su potvrdili da je rad u potpunosti autentičan. Vatikanski kustos Fabricio Biferali naglasio je da sliku „Vatikanski Spasitelj“ treba posmatrati u odnosu na tri druge verzije iste teme koje je El Greko naslikao krajem 16. veka. Te verzije se čuvaju u Narodnoj galeriji u Pragu, Umetničkom institutu Meknej i Muzeju San Telmo u San Sebastijanu.

Korišćenjem snimaka visoke rezolucije, stručnjaci su otkrili još dve odbačene kompozicije ispod slike „Hrista Spasitelja“. Jedna od njih podseća na „Ukazivanje Bogorodice Svetom Lorencu“ iz oko 1580. godine, dok druga evocira „Poklonjenje Svetog Dominika Raspeću“ iz oko 1590. godine. Ove otkrića pružaju uvid u El Grekov stvaralački proces. Četiri mala otvora duž gornje i donje ivice slike ukazuju na to da je delo služilo kao „neka vrsta prenosivog oltara“.

Stručnjaci procenjuju da je slika „Hristos Spasitelj“ nastala između 1590. i 1595. godine, više od decenije nakon što je umetnik napustio Italiju i otišao u Španiju. Sada se novootkriveni i restaurirani El Greko „suočava“ sa „Svetim Franjom Asiškim“, delom koje je umetnik naslikao oko 20 godina ranije, ubrzo nakon dolaska u Rim. Zajedno, ova dela odaju počast papi Lavu XIV i svetom Franji, istovremeno pokazujući stilsku evoluciju El Greka koja je otvorila put modernom slikarstvu.

Ovaj slučaj ukazuje na značaj očuvanja umetničkih dela i potrebu za stalnim proučavanjem i istraživanjem. Otkriće El Grekove slike ne samo da obogaćuje naše razumevanje njegovog stvaralaštva, već i doprinosi bogatstvu umetničkog nasleđa koje se čuva u Vatikanu. Ova restauracija i otkriće podsećaju nas na to koliko su umetnička dela složena i koliko mnogo toga još uvek možemo naučiti iz njih.