U trenutku kada se evropski put Srbije ponovo našao u fokusu javnosti, ključno pitanje koje se postavlja jeste da li Beograd ima istinske saveznike unutar Evropske unije ili su odnosi zasnovani na promenljivim političkim interesima. O ovoj temi razgovarali su Despot Kovačević i Stefan Surlić u emisiji „Despot Stefan“, analizirajući odnose Srbije sa državama članicama i institucijama EU.

Kovačević ukazuje na čestu grešku u domaćem diskursu, a to je poistovećivanje odnosa prema Srbiji kao državi i odnosa prema vlasti u Beogradu. Kako objašnjava, partnerstva unutar EU su se tokom vremena značajno menjala, prateći političke promene u ključnim državama. „Nekada je glavna partnerka Srbije bila Nemačka i odnos sa Angelom Merkel. Promenom vlasti u Berlinu, došlo je do promene odnosa i traženja novih partnera“, navodi Kovačević.

U procesu traženja novih saveznika, posebnu ulogu je dobila Mađarska i njen premijer Viktor Orban, koji je često bio viđen kao ključni politički saveznik Srbije unutar EU, spreman da podrži ili blokira odluke u skladu sa interesima Beograda. Međutim, političke promene u Mađarskoj otvaraju pitanje koliko je održiv takav model oslanjanja.

Kovačević ističe da se u novim okolnostima kao potencijalni partneri pominju Slovačka, sa Robertom Ficom, i Slovenija, gde bi eventualni povratak Janeza Janše mogao otvoriti prostor za jačanje odnosa sa Beogradom. Ipak, naglašava da sve zavisi od političkih ciklusa i ličnih relacija među liderima.

Surlić upozorava da je percepcija o jednom „glavnom savezniku“ Srbije pojednostavljena i često pogrešna. Prema njegovim rečima, stvaranje narativa o političkom bloku koji čine Aleksandar Vučić, Orban i Fico, deo je šire slike koja je posebno došla do izražaja nakon ruske invazije na Ukrajinu. „Taj blok je počeo da se posmatra kao proruski, što je dodatno izazvalo negativne reakcije unutar EU“, objašnjava Surlić, dodajući da to utiče na percepciju Srbije među pojedinim članicama.

On naglašava da EU nije jedinstven politički prostor, već kompleksna zajednica različitih interesa. Kao primer navodi zemlje poput Austrije i Italije, koje snažno podržavaju proširenje na Zapadni Balkan, pre svega zbog sopstvenih ekonomskih i bezbednosnih interesa, ali i geografske bliskosti regiona. Posebnu težinu imaju države koje nisu priznale nezavisnost Kosova – Španija, Grčka, Rumunija, Slovačka i Kipar. Njihov stav direktno utiče na međunarodnu poziciju Prištine i predstavlja važan element spoljnopolitičke strategije Srbije.

Kada se govori o ključnim silama unutar EU, poput Nemačke i Francuske, sagovornici se slažu da ne postoji klasično savezništvo. Surlić ocenjuje da je „zlatno doba“ odnosa sa Berlinom završeno odlaskom Merkelove, dok današnja Nemačka ima rezervisaniji stav prema Srbiji, posebno zbog pitanja Kosova i odnosa prema Rusiji. S druge strane, Francuska, predvođena Emanuelom Makronom, vidi se kao stabilan partner, ali bez spremnosti za suštinske političke ustupke.

„Ne vidim da Srbija može da računa na neku vrstu strateškog savezništva koje bi promenilo njen evropski put“, zaključuje Surlić. Otvoreno se postavlja i pitanje koliko pojedinačni lideri mogu da utiču na odluke EU. Iako se često spekuliše da je odlazak Orbana mogao da oslabi poziciju Srbije, Surlić smatra da je takva interpretacija pojednostavljena. „Evropska unija funkcioniše na principu konsenzusa i ne zavisi od jednog lidera. Postoji čitav niz mehanizama i političkih kalkulacija“, objašnjava on.

Sagovornici ističu da Srbija nema jednog trajnog saveznika unutar EU, već mrežu promenljivih partnerstava koja zavise od političkih okolnosti, interesa i globalnih kretanja. U takvom ambijentu, podjednako je važno razvijati odnose sa institucijama u Briselu, ali i sa pojedinačnim državama članicama. Ova analiza jasno ukazuje na kompleksnost odnosa Srbije i EU, što dodatno naglašava potrebu za strateškim pristupom u diplomatiji.